Zararlı Cemiyetler: Ermeniler ve Cemiyetleri

Anasayfa »

  1. Milli Mücadele »
  2. İnkilap Tarihi »

Zararlı Cemiyetler: Ermeniler ve Cemiyetleri

Osmanlı idaresi altında yaşayan ve Millet-i Sadıka olarak adlandırılan Ermeniler de tıpkı Rumlar gibi ticaret ve öğrenim yoluyla batı ile 18. yy'nın ilk çeyreğinde temasa geçmişlerdir.

19. yüzyıla gelindiğinde ise artık Osmanlı Ermenileri Rusya İngiltere ve Fransa için çözümlenmesi gereken bir “mesele” haline gelecektir. (1) Özellikle Rus-Osmanlı savaşı sonrası imzalanan Ayastefanos Antlaşması’na Ermeniler ile ilgili ıslahat yapılmasını içeren bir madde konulması önemli bir adım olacaktır. (2)
Rusya için Anadolu topraklarında bir Ermeni devleti, Akdeniz’e ulaşma hedefi açısından önemli bir köprü anlamına gelirken, İngiltere için kendi kontrolündeki bir Ermeni devleti, Rusya için bir engel anlamı taşımaktaydı. Milliyetçilik akımının etkisi ve Batılı devletlerin bu tutumuna Ermeni Patrikhanesi’nin de olumlu yaklaşması, hatta Rus Çarından Osmanlı idaresi altında yaşayan Ermenilerin durumunun iyileştirilmesi için yardım talebinde bulunması, yüzyıllarca Millet-i Sadıka olarak bilinen Ermeni toplumunun da Osmanlı devleti aleyhine faaliyetlere girişmesini beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda, Osmanlı devleti uzun bir zaman diliminde (1878-1916) Ermeni isyanları ile uğraşmak durumunda kalmıştır. Özellikle 1890’lardan itibaren bağımsız Ermenistan’ı kurmak adına Daşnak-Daşnaksutyun (Ermeni İhtilal Federasyonu) ve Hınçak (Çan) örgütlerinin giriştikleri silahlı mücadelenin ayrı bir önemi vardır.
Hınçak Komitesi: Hınçak (Çan) Partisi, 1887’de Cenevre’de Rus Ermenileri tarafından kurulmuş olup Daşnaksutyun gibi İstanbul ve Anadolu’nun farklı yerlerinde örgütlenmişlerdir. Bağımsız Ermeni Devleti kurmaya karşı olan Ermeniler ve Türklerin öldürülmesi yönünde karar parti programında yer almıştır. (3)
Daşnak Sutyun Komitesi: Daşnaksutyun, Ermenice Federasyon anlamına gelmekte olup 1890 yılında Tiflis’te kurulmuştur. Droşak (Bayrak) adında bir gazeteleri vardır. Bağımsız Ermenistan için Anadolu’ya silah ve adam sevkiyatını gerçekleştirmeye çalışan örgüt devlet kurumları ve halka yönelik saldırı yöntemini kullanmaktaydı. (4)
Bu iki örgüt dışında, Armenakan Partisi adını taşıyan bir Ermeni örgütü daha bulunmaktadır. 1885 yılında kurulan örgütün amacı bağımsız bir devlet kurmaktır. Parti programına göre ise, hedefe ulaşmanın yolu öncelikle teşkilatlanma ve silahlanmadan geçmektedir. (5) Kurulan bütün bu Ermeni örgütlerinin hedefi bağımsız bir Ermenistan’dır.
 
Kaynakça
1. Bkz. Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Rus İlişkileri (1841-1921), III. Cilt, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara, 2006; Osmanlı Belgelerinde Ermeni-İngiliz İlişkileri (1894-1922), III. Cilt, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara, 2006; Osmanlı Belgelerinde Ermeni-Fransız İlişkileri (1879-19), Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara, 2002. 
2. Nejat Göyünç, Türkler ve Ermeniler, Ankara, 2005, s. 100-104. 
3. Justin McCarthy, Osmanlı'ya Veda, İmparatorluk Çökerken Osmanlı Halkları, İstanbul, 2006, s. 134. 
4. McCarthy, A.g.e., s. 135. 
5. Göyünç, A.g.e., s. 98-100; McCarthy, A.g.e., s. 133; Ermeni Ayaklanmaları ile ilgili olarak bkz. Osmanlı Belgelerinde Ermeni İsyanları, III. cilt, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara, 2008; Seyit Setçelik, Rus ve Ermeni Kaynakları Işığında Ermeni Sorunun Ortaya Çıkış Süreci (1678-1914), TBMM Kültür, Sanat Yayın Kurulu: Ankara, 2009. 
Bu makale belirtilen kaynakçalara göre yeniden yazılarak, tarafından 1 Mart 2017 Çarşamba günü yayınlanmıştır .

Görüşler

*