Sevr Antlaşması

Anasayfa »

  1. Milli Mücadele »
  2. Ateşkes ve Antlaşmalar »
  3. İnkilap Tarihi »

Sevr Antlaşması

San Remo kararları kendisine tebliğ edilen Osmanlı Barış Heyeti başkanı Tevfik Paşa, bu kararları İstanbul'a bildirirken, "istiklal ve hatta devlet mefhumları ile" uyuşmadıklarını ifade etmiş, kendi hazırladığı cevabı da, elden İstanbul'a göndermişti. (1) Sadrazam Damat Ferit barış şartlarının düzeltilebilmesi için önce İstanbul'da Yüksek komiserler nezdinde girişimde bulunmuş, ardından kendisini delege tayin ettirerek, 19 Haziran'da Paris'e gelmiştir.

Burada, Bakanlar Kurulu ve Padişah tarafından onaylanan metni, Barış konferansına sunmuş, doyurucu birtakım bilgiler vererek kararların değiştirilmesini, en azından hafifletilmesini istemiştir. 7 Temmuz’da Müttefik Başbakanları, Türk cevabi notasını tetkik ederek bir komisyon oluşturdular. 14 Temmuz’da Osmanlı hükümeti ikinci bir nota vererek barış şartlarının ağırlığını hafifletmelerini nerdeyse yalvararak diledi ve hükümlerin tatbik edilemeyeceğini açıkladı. Müttefikler vermiş oldukları cevapta, İtilaf devletlerinin milyonlarca insan ve yüzlerce milyarlık zayiata uğramasına Osmanlıların sebep olduğunu, Trakya ve İzmir’in ile ilgili herhangi bir değişiklik yapılamayacağını, zira buralarda Türklerin azınlıkta bulunduklarını söyleyerek, barışı imzalamak veya reddetmek üzere Osmanlı Heyeti’ne 27 Temmuz akşamına kadar süre tanımışlardır.

Büyük Millet Meclisi bir ültimatom’u andıran sertlikte ve kesinlikte bildirilen bu kararları görüşmek üzere yaptığı gizli bir toplantıda, “Misak-ı Milli sınırları içindeki milleti ve vatanı kurtarmak için” and içerken (2), İstanbul hükümeti anlaşmanın imza edilmesini tavsiyeye karar verdi. (3) Zira, Damat Ferit’e göre, yıkılmakta olan Osmanlı imparatorluğu enkazından Trakya’nın pek küçük bir parçası ile Anadolu’da pek küçük ve yeni bir Türk devleti kurulabilecek, eğer anlaşma imzalanmazsa bu küçük devlete de müsaade edilmeyecek, Osmanlı Devleti’nin hayatına kesin olarak son verilecekti. (4) 22 Temmuz’da Yıldız sarayında Saltanat Şurası toplandı. Bizzat Padişahın başkanlık ettiği Şura bazı karşı teklifler hazırlarken, Paris’te bulunan delegelerden, kararların kabul edilmediği takdirde İstanbul’un Türklerden alınacağını bildiren telgrafın alınması üzerine yapılan oylamayla, önerilen kararlar kabul edildi. (5) Hükümet, barış anlaşmasını, delegeler heyetine dahil etmiş olduğu yeni temsilcileri de Paris’e göndererek, Sevres kasabasında, 10 Ağustos 1920’de, Maarif Nazırı Hadi Paşa, Saltanat Şurası Başkanı Rıza Tevfik  ve Bern Sefiri Reşat Halis beylerin imzalarıyla kabul etti. (6)

Aşağı yukarı bir kitap büyüklüğünde bir hacme sahip olan ve 433 maddeden oluşan Sevr antlaşmasının dikkate değer hükümleri şunlardır:

1. Osmanlı devleti, İstanbul ve çevresi ile Anadolu’da küçük bir toprak parçasından oluşacak, fakat Osmanlılar antlaşma hükümlerine saygı göstermezler ve uymazlarsa, İstanbul ellerinden alınacaktır. Osmanlı sınırları Trakya’da, Midye’nin doğusundan başlayarak Büyük Çekmece gölüne inecek, bu hattın batısında kalan Trakya Yunanistan’a verilecektir. Güney sınırı ise, İskenderun körfezi ile Antalya körfezi arasında bulunan Karataş burnundan başlamak suretiyle Antep, Urfa ve Mardin’i dışarıda bırakarak Irak sınırına varacaktır.

2. Boğazlar savaş zamanında bile bütün devletlerin gemilerine açık bulundurulacak ve kendisine mahsus bayrağı ve bütçesi olan bir Komisyon tarafından kontrol edilecekti.

3. Mecburi askerliğin olmadığı Türkiye’nin askeri kuvveti, 15.000’i jandarma olmak üzere 50.700’ü geçmeyecek ve toplardan mahrum bulunacaktı. Subayların da %15’ini müttefik veya tarafsız devletlerin subayları oluşturacaktı.

4. Osmanlı Devleti’nin, 600 tondan aşağı olmak üzere 13 gambot ve Torpido’su olabilecek, karada ve denizde askeri uçağı bulunmayacaktı.

5. Türkiye’de herhangi bir tahkimat yapılamayacak ve Türk silahlı kuvvetleri, müttefik komisyonlarının denetim ve kontrolü altında bulunacaktı.

6. Van, Erzurum, Bitlis ve Trabzon illerinin bulunduğu alanda bir Ermenistan devleti kurulacak, bu devletin sınırlarının belirlenmesi ABD Başkanının hakemliğinde olacak.

7. Hicaz bağımsız bir devlet olacak, Osmanlılar Mısır üzerindeki bütün haklarından vazgeçecek, Suriye, Irak ve Filistin için alınacak bütün kararlar Osmanlı devletince kabul edilecek.

8. On iki ada İtalyanlara diğer Akdeniz adaları Yunanlılara bırakılacak.

9. İzmir şehri ile Tire, Ödemiş, Akhisar ve Bergama’yı da içine alan bölgedeki Osmanlı hakimiyeti hakkının uygulanması Yunanistan’a bırakılacaktı. (7)

Bunların dışında Milletler Cemiyeti misakı, azınlıkların korunması, savaş tutsakları ve mezarlıklar, yaptırımlar, Liman su ve demiryolları, çalışma ve çeşitli hükümler başlıklarından oluşan ve bir buçuk yıla varan zorlu çabaların bitiminde ortaya çıkan Sevr antlaşması ile iki yüzyıldır devam eden “şark meselesi” de çözümlenmiş ve Osmanlı topraklarını paylaşma çabaları kağıt üzerinde gerçekleşmiş oluyordu.

Her ne kadar 1920 sonlarından itibaren Atina hariç galip devletler başkentlerinde bu maddelerin uygulanamayacağına ilişkin görüşler ortaya atılmış, bir takım tadil girişimleri yapılmış ise de Türk halkının büyük bedeller ödeyerek yaptığı milli mücadele bu anlaşmaya uygulanma şansı vermemiştir. Aşağıda görüleceği üzere milli mücadeleden başarıyla çıkılması Lozan’ı ortaya çıkartarak Sevr’in tarihin çöp sepetine atılmasına neden olacaktır.

Kaynakça

1. İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Osmanlı Devrinde Son Sadrazamlar, İstanbul, Tarihsiz, s. 1731.

2. TBMM Zabıt Ceridesi, Cilt 2, s. 235.

3. Tansel, A.g.e., s. 171.

4. Tarık Mümtaz Göztepe, Osmanoğullarının Son Padişahı Sultan Vahidettin Mütareke Gayyasında, İstanbul, 1969, s. 337.

5. İbnülemin Mahmut Kemal İnal, A.g.e., s. 2062.

6. Aynı eser, s. 2065.

7. Sevr Antlaşmasının metni için, Nihat Erim, Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri, Cilt I, (Osmanlı İmparatorluğu Antlaşmaları) Ankara, 1954, s. 525-691 ve Seha Meray-Osman Olcay, Osmanlı İmparatorluğunun Çöküş Belgeleri, Ankara, 1977.

 

Bu makale belirtilen kaynakçalara göre yeniden yazılarak, tarafından 20 Mayıs 2017 Cumartesi günü yayınlanmıştır , son olarak da 21 Ekim 2017 Cumartesi tarihinde güncellenmiştir .

Görüşler

*