İstanbul'un İkinci Kez İşgali ve Meclis-i Mebusan'ın Dağılması

Anasayfa »

  1. Milli Mücadele »
  2. Kongreler »
  3. İnkilap Tarihi »

İstanbul'un İkinci Kez İşgali ve Meclis-i Mebusan'ın Dağılması

İtilaf Devletleri özellikle İngiltere, İstanbul'daki gelişmelerden hiç de hoşnut değillerdi. Hele Misak-ı Milli'yi hiç hoş karşılamamışlardı. İngilizlere göre, İstanbul'daki hükümet tamamen Mustafa Kemal'in fikirlerini savunuyorlardı. Bu gelişmelerden Türklerin yaklaşan barış görüşmelerinde hayli direneceği anlaşılıyordu.

Nitekim, Ocak 1920 sonlarında Kuvay-ı Milliye Akbaş cephaneliğini basarak, buradaki büyük miktarda silah ve cephanenin Anadolu’ya naklini gerçekleştirmişti. (1) Ayrıca, seferberlik hazırlıkları yapılmaktaydı. Bunun yanı sıra, Güney Cephesinde Fransızların işgal ettiği Adana, Antep, Maraş ve Urfa’da Kuvay-ı Milliye sert bir direniş sürdürmekteydi. Şimdi 1920 başlarında, özellikle Ocak ve Şubat ve Mart aylarında ise, başta Maraş olmak üzere Antep, Urfa ve Adana cephesinde Fransızlar Kuvay-ı Milliye birliklerince mağlup edilmişlerdi. Bunun üzerine, Fransız Başbakanı mahalli komutanına Kuvay-ı Milliye ile bir anlaşmaya varmaya çalışmasını emretmişti. İngiltere Başbakanı Lloyd George ise anlaşmaya karşıydı.

Bütün bu gelişmeleri çıkarlarına aykırı gören müttefikler, özellikle İngilizler, İstanbul hükümeti üzerinde baskılarını daha da arttırdılar. Ayrıca, bunlar ülkedeki, Milli Mücadele’ye karşı olan muhalif hareketleri de destekliyorlardı. Bu sırada, Ahmet Aznavur, Balıkesir bölgesinde topladığı kuvvetlerle 26 Şubat 1920 ikinci defa isyan etti.

Ayrıca, Mayıs ayı başlarında Yunanlılar tekrar harekete geçerek ilerlemeye başladılar. Bu durum karşısında ve baskılar sonucu, Ali Rıza Paşa Hükümeti 3 Mart 1920 de istifa etmek zorunda kaldı. Fakat yeni hükümeti İngilizlerin beklediği Damat Ferit Paşa değil, Salih Paşa kurdu. Yeni hükümetin genel siyaseti de, Ali Rıza Paşa hükümetinden farklı olmadı. Salih Paşa, İtilaf Devletlerinin Kuvay-ı Milliye’yi red ve kınama için yaptıkları teklifleri kabul etmedi. Bütün bu gelişmeler üzerine, İngilizler İstanbul’daki milliyetçi havayı dağıtmak için yeni bir baskı kurma yoluna başvurdular. Bu, İstanbul’un resmen işgali idi. Nitekim, İngilizler bir itilaf birliği ile Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesini bahane ederek, 16 Mart 1920’de İstanbul’u işgal etti. İşgal sırasında dokuz Türk askeri şehit edildi.

Şehrin denetimini tamamen ele geçiren itilaf kuvvetleri şehirde sıkıyönetim ilan ettiler. Meclis-i Mebusan’ı bastılar ve tutuklamalara giriştiler. Bu şekilde 150 kadar asker ve sivil yetkili ile içlerinde Rauf Bey’in de bulunduğu mebuslardan önemli bir kısmı Meclis-i Mebusan’dan alınıp tutuklandılar. Bunların büyük bir kısmı Malta’ya sürüldü. (2)

Meclisin bu şekilde basılıp mebusların tutuklanması üzerine, Meclis-i Mebusan kalan üyeleriyle 18 Mart 1920’de toplanarak, işgal altındaki bir şehirde Meclis’in hür ve serbest şekilde karar vermesinin mümkün olmadığını açıklayarak, çalışmalarını oybirliğiyle geçici olarak durdurmaya karar verdi. Diğer taraftan, Heyet-i Temsiliye de Anadolu’daki İngiliz subaylarını tutuklayarak, yapılan tutuklamalara karşılık verdi. Bu doğrultuda Erzurum’da bulunan Yarbay Rawlinson ve 20 kadar İngilizi Kazım Karabekir Paşa resmen tutuklandı. Ankara’daki 200 İngiliz askeri ile Fransız kumandanı da ayrılmak zorunda bırakıldılar. Ayrıca, Heyet-i Temsiliye Anadolu’da kontrolü sağlamak ve Ankara’ya gelebilecek tehlikeleri önlemek maksadıyla, Geyve Boğazını tutarak bir iç cephe oluşturdu.

Diğer taraftan, başkent ile bağları koparmanın mali bir yönü de vardı. Gönderilen bir tamime göre Osmanlı Bankası, Düyun-u Umumiye, Reji, Mal Sandıkları ve Evkaf Sandıkları İstanbul’la ilişkilerini kesecekler ve mevcutlarını taşradaki yetkili mercilere bildireceklerdi. (3)

Kaynakça

1. Daha fazla bilgi için bkz. İlhami Bebek, Milli Mücadelede Akbaş Cephaneliği Baskını, Ankara, 1994, s. 45; Sofuoğlu; "Akbaş Baskını Olayı ve Yankıları", Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 9, Sayı 26 (1993).

2. Geniş bilgi için bkz. Bilal Şimşir; Malta Sürgünleri, İstanbul, 1976, s. 20-21.

3. Sina Akşin, İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele, Son Meşrutiyet, (1919-1920), Cilt II, İstanbul, 1992, s. 426.

 

Bu makale belirtilen kaynakçalara göre yeniden yazılarak, tarafından 29 Nisan 2017 Cumartesi günü yayınlanmıştır .

Görüşler

*