İlk ve Orta Öğrenimdeki Gelişmeler

Anasayfa »

  1. Atatürk İnkılapları »
  2. Atatürk Makaleleri »

İlk ve Orta Öğrenimdeki Gelişmeler

Cumhuriyetten önce sıbyan mektepleri ile iptidai mekteplerde yapılan ilköğretim, istenilen amacı gerçekleştiremiyordu. Zira, 1920'lerde okuma yazma bilenlerin oranının %10 civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Bu yüzdendir ki, Cumhuriyet Türkiyesi’nde yöneticilerin en çok üzerinde durduğu konu ilköğretim alanı olmuştur. Toplumun çağdaşlaşmasının kadın erkek tüm nüfusun eğitilmesi ile sağlanabileceğine inanan Atatürk, Büyük Zaferden hemen sonra, 1922’de yaptığı bir konuşmasında: “Maarif programlarımızın, maarif siyasetimizin temel taşı cehlin izalesidir [cehaletin ortadan kaldırılması]. Bu izale edilmedikçe yerimizdeyiz. Yerinde duran şey geriye gidiyor demektir” (17) sözleri ile ifade ettiği gibi, öncelikle bilgisizliğin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Bunun için, ilköğretim yaygınlaştırılarak parasız ve zorunlu hale getirilmiştir. İlkokuldaki eğitimin gayesi, çocukları milli hayata hazırlamak olarak belirlenmiştir.

Cumhuriyet döneminden önce Rüşdiye, İdadi ve Sultani gibi değişik adlardaki okullarda yapılan ortaöğretim, bu dönemde üçer yıllık ortaokul ve lise olarak iki devreye ayrıldı. Ortaokulların liseye, liselerin de yüksek okullara öğrenci hazırlayan kurumlar olarak ele alındığı bu dönemde ortaöğretim, mesleki bilgilerin de verilmesi gereken yerler olarak görüldü. Bu doğrultuda hazırlanan yeni programlarda, Cumhuriyet ideolojisinin yanı sıra, bazı mesleki bilgilere de yer verildi. Türkçe ve edebiyat gibi derslere ağırlık verilerek, liselere ilk kez Sosyoloji dersi konuldu. (18)

Bu dönemde önem verilen bir diğer alan mesleki ve teknik eğitimdir. Bu konuda yabancı uzmanlar davet edilerek onların bilgi ve tecrübelerinden yararlanıldı. Bu uzmanlardan biri 1924’te Ankara’ya davet edilen John Dewey’dir. Dewey bir rapor hazırlayarak görüşlerini ortaya koyar. Raporunda özetle, eğitim konusunda kararlar alacak kadronun yetiştirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. (19) Dewey’i 1925’te Kuhne ve 1927’de Buyse takip eder. Bu kişiler de, Türk eğitim üzerinde incelemeler yaparak, mesleki ve teknik eğitime ağırlık verilmesi yolundaki tavsiyelerini birer raporla bildirmişlerdir. (20) Bütün bu çalışmalar doğrultusunda, 1935’ten sonra mesleki ve teknik eğitimde canlanma olmuştur.

Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren eğitim alanında gösterilen gayretler sonucunda %10 civarında olan okur-yazar oranı 1935’te %19’a, 1940’ta ise %22’ye çıkarılabilmiştir. Bu dönemde, erkeklere nazaran kadınların okuryazar oranı oldukça düşüktü. 1935’te erkeklerdeki %23’lük oran kadınlarda %8 civarındadır. Bu rakam 1950’lere gelindiğinde erkeklerde %55’e çıkarken kadınlarda %25’e ulaşmıştır ki, bu rakam kırsal kesimdeki kadınlarda daha düşüktür. 1980 yılı başında ülkedeki okuryazar oranı %69’a çıkmış, bu rakam 1988’de %90’ı bulmuştur. Aşağıdaki tablolarda, Cumhuriyetin kuruluşundan 2008 yılına kadar olan dönemde, ilk, orta ve mesleki eğitime yönelik, okul öğrenci, öğretmen sayıları verilmektedir (bkz Tablo 1,2,3 ve 4). (21) Cumhuriyet döneminde kaydedilen gelişmeleri bu tablolardan izlemek mümkündür.

Okul Sayısı

Yıllar

İlkokul

Ortaokul

Lise

1923-24

4.894

72

23

1937-38

6.700

140

68

1940-41

10.596

23.872

82

1960-61

24.398

745

194

1980-81

45.660

4.320

1.167

2001-02

35.052

-

2.635

2007-08

34.093

-

3.830

Tablo 1: 1923-2008 Arası İlk ve Ortaöğretimdeki Okul Sayıları.

Öğrenci Sayısı

Yıllar

İlkokul

Ortaokul

Lise

1923-24

341.941

5.905

1.241

1937-38

764.691

74.107

21.000

1940-41

955.957

95.332

24.862

1960-61

2.866.501

291.266

75.632

1980-81

5.694.860

1.147.512

534.605

2001-02

10.477.616

-

1.673.363

2007-08

104.870.570

-

1.980.452

Tablo 2: 1923-2008 Arasında İlk ve Ortaöğretimdeki Öğrenci Sayıları

Öğretmenlerin Sayısı

Yıllar

İlkokul

Ortaokul

Lise

1923-24

10.238

796

513

1937-38

15.775

2.840

1.164

1940-41

20.564

3.867

1.544

1960-61

62.526

12.080

4.219

1980-81

215.459

35.913

41.334

2001-‘02

372.687

-

74.621

2007-‘08

445.452

-

106.270

Tablo 3: 1923-2008 Arasında İlk ve Ortaöğretimdeki Öğretmen Sayılar

Mesleki ve Teknik Eğitim (Ortaokul-Lise)

Yıllar

Okul Sayısı

Öğrenci Sayısı

Öğretmen Sayısı

1923-24

64

6.547

583

1937-38

78

11.134

967

1940-41

103

20.264

1.355

1960-61

530

108.221

8.333

1980-81

1.864

520.332

33.969

2001-‘02

3.732

906.456

72.263

2006-‘07

4.244

1.244.499

84.276

Tablo 4: 1923-2008 Arasında Mesleki ve Teknik Eğitimdeki Okul, Öğrenci ve Öğretmen Sayıları

1997-1998 öğretim yılından itibaren 8 (sekiz) yıllık kesintisiz zorunlu eğitime geçilmiştir. Böylece, kadın erkek herkesin temel eğitimi üç yıl daha arttırılarak eğitim seviyesi yükseltilmek istenmiştir. Beş yıllık zorunlu eğitime göre, Türkiye’de ilköğretimdeki okullaşma oranı 1996-97 yılında %89,40’dır. Bu oran erkeklerde %91,80, kadınlarda %86,92’dir. Ortaokul ve dengi okullarda %52’dir. Bu oran erkeklerde %60,63 kadınlarda ise %44,62’dir. Lise ve dengi okullarda ise %38 olup bunun erkeklerde oranı %43,10, kadınlarda %33,70’dir. Sekiz yıllık zorunlu eğitimden sonra, 2007-2008 yılı itibariyle ilköğretimdeki okullaşma oranı %97,37’ye çıkmış olup, bu oran erkeklerde %98,53 kadınlarda, %96,14’dür. Ortaöğretimde ise %58,56 olup, bunun %61,17’si erkek, %55,81’i kadındır. (22)

KAYNAKÇA

17. Atatürk'ün söylev ve demeçleri, Cilt:2, s. 45.

18. Hasan Ali Yücel, Türkiye'de Ortaöğretim, İstanbul, 1938, s. 192.

19. John Dewey, Türk Maarifi Hakkında Bir Rapor, İstanbul, 1939.

20. Kuhne, Mesleki Terbiyenin İnkışafına Dair Rapor, İstanbul, 1939; Buyse, Teknik Öğretim Hakkında Rapor, İstanbul, 1939.

21. Tabloların hazırlanmasında takip eden İnternet adresindeki bilgiler esas alınmıştır: http://sgb.meb.gov.tr/istatistik/meb_istatistikleri_örgün_eğitim_2007_2008.pdf.

22. Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2008-2009. 

Bu makale belirtilen kaynakçalara göre yeniden yazılarak, tarafından 27 Ekim 2016 Perşembe günü yayınlanmıştır .

Görüşler

*