Dünya Basınında Atatürk'ün Vefatı

Anasayfa »

  1. Özel Günler »
  2. 10 Kasım »

Dünya Basınında Atatürk'ün Vefatı

Atatürk'ün vefatının ardından dünya basını bunu nasıl yazdı?

Sadece Türk kamuoyunda değil, dünya kamuoyunda da, Atatürk’ün ölümü geniş yankı bulur. Yabancı devletler Türkiye’nin acısını resmi kanallardan mesajları ve O’nun cenaze törenine gönderdikleri temsilcilerle paylaşırlar. Ancak, asıl yankılar medya, sivil toplum örgütleri ve kişisel mesajlarla kendini gösterir. Gazete ve dergiler, Türkiye’nin milli bağımsızlık ve çağdaşlaşma önderinin özelliklerini haber, yorum, röportaj ve resimlerle okuyucularına yansıtırlar. (11)

                Atatürk’ün ölümüne dış basında önemli ölçüde yer verilir. (12) Örneğin, İngiliz basınındaki dergi ve gazetelerin önemli bir kısmında, Atatürk’ün özgeçmişinden ve modern Türkiye’de gerçekleştirdiği devrimlerden bahsedilir. The Times 11 Kasım’da ölüm haberine tam sayfa yer ayırarak, askeri dehası, yöneticiliği ve Türkiye için yaptığı tüm yeniliklerden övgüyle söz eder. Bir başka yazıda, Cumhuriyeti kurduktan sonra sivil bir tutum takınmasına vurgu yapılarak, Atatürk’ün, yeni Türk insanının bir diktatöre ihtiyaç duymayacağı ve Türk erkek ve kadınlarının, kendi kendilerine demokratik bir yönetime kavuşacaklarını söylediği belirtilir. “Türkiye’nin kurtarıcısı”, “Modern Türkiye’nin kurucusu”, “Bağımsız Türkiye’nin yaratıcısı, Bağımsızlık savaşçısı, Asya’nın kahraman milliyetçilik havarisi” gibi ifadeler, O’nun önderliğine ve örnekliğine yapılan vurguları gösterir. Fransız basınında yayınlanan 22 haber, 25 makale ve 26 resimle Atatürk’ün özelliklerinden, ülkesine yaptığı hizmetlerden ve özellikle de, laik bir devlet kurmasından övgüyle söz edilir. (13) Bunların yanı sıra, Atatürk’ün ölümü Fransız kolonileri Cezayir ve Tunus’ta, İngiliz dominyonları olan Avustralya, İrlanda, Kanada, Yeni Zelanda ve Güney Afrika Birliği’nde de teessürle karşılanır ve Türk hükümetine başsağlığı dilekleri gönderilir. Atatürk’ün ölümünden en fazla etkilenen bir diğer coğrafya da, Hindistan’dır. Öyle ki “Bağımsız Türkiye’nin yaratıcısı, Asya’nın kahraman milliyetçilik havarisi” olarak benimsedikleri Atatürk’ün yaptıklarıyla, yalnız Türkiye’ye değil bütün Asya halklarına da büyük hizmetlerde bulunduğu, ülkesinde yaptığı reformlarla Asyalılara da ilerleme ve bağımsızlık yolunu gösterdiğini ifade ederler. Ölüm haberinin Hindistan’daki yankısı dükkanların kapatılması, Meclis görüşmelerine ara verilmesi ve yas ilan edilmesi şeklinde yankı bulurken, (14) İran’da da yas ilan edilir. Beyrut, Şam, Kuzey Afrika ve Hindistan’da mevlüt okutularak “Türkiye’nin, İslam’ın ve dünyanın en büyük evlatlarından olan Atatürk” için özel anma günleri düzenlenir. (15) Uzak yakın birçok ülkede, hakkında pek çok şey yazılıp söylenir. (16) Kısaca, dünya liderlerine ve büyük devletlere yakışır bir biçimde, bundan sonra milletinin kalbinde yaşamak üzere ebediyete uğurlanır.

Kaynakça

1. Lord Kinross, Atatürk Bir Milletin Yeniden Doğuşu, Türkçesi: Necdet Sander, Sander Yayınları: İstanbul, 1984, s. 749.

2. Atatürk'ün ölüm raporunda, gece yarısı 24.00'dan itibaren komaya girdiği ve koma halinin artarak ölümle sonuçlandığı belirtilmektedir. Ölüm raporunu imzalayan doktorlar Dr. Neşet Ömer İrdelp, Dr. Akil Muhtar Özden, Dr. Nihat Reşat Belger, Dr. Abravaya Marmaralı, Dr. H. Diker, Süreyya Serter, Dr. Kamil Berk, Dr. Mim Kemal Öke, Dr. Asım Arar ve Dr. H. Alataş'tır. Ulus, 11 Kasım 1938.

3. Cemal Kutay, Atatürk'ün Son Günleri, Boğaziçi Yayınları: İstanbul, 1981, s. 163.

4. Ulus, 13 Kasım 1938.

5. Anıtkabir'in yeri konusunda Çankaya, Etnografya Müzesi, Kabatepe (TBMM'nin arkasındaki tepe), Ankara Kalesi, Bakanlıklar, Eski Ziraat Mektebi, Gençlik Parkı, Altındağ, Gazi Orman Çiftliği vb. öneriler yapılmış ancak Rasattepe Ankara'nın her tarafından görülen, tören ve ziyaretlere elverişli bir yer olması nedeniyle kabul edilmiştir. Bu konuda bkz. Serdar Tekin, Atatürk ve Anıtkabir, H.Ü. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans, Ankara, 2004, s. 38-39.

6. 17 Kasım akşamı, geçit düzenli olarak sürerken bir ara vatandaşların ani ilerleyişi ile izdiham yaşanmış ve 7'si kadın olmak üzere 11 kişi izdiham sonucu hayatını kaybetmiştir. Ulus, 19 Kasım 1938.

7. Belgelerle Atatürk, Milli Savunma Bakanlığı Yayını: Ankara, 1999, s. 131.

8. Cenazeye halkın katılımı çok yüksek olmuş, İstanbul'daki son törene 1 milyona yakın kişinin katıldığı ifade edilmiştir. Kurun, 20 Kasım 1938.

9. Ulus, 11 Kasım 1938.

10. Ulus, 13 Kasım 1938.

11. Abdurrahman Çaycı, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları: Ankara, 2002 s. 467.

12. Bu konuda geniş bilgi için bkz. Bilal N. Şimşir, "Atatürk'ün Ölümünün Dış Dünyadaki Yankıları", Atatürk'ün Ölümünün 50. Yılı Sempozyumu 31 Ekim-1 Kasım 1988, Ankara Üniversitesi Basımevi: Ankara, 1989, s. 71-93.

13. Şimşir, A.g.e., s. 1335 vd.

14. Bilal Şimşir, Atatürk ve Yabancı Devlet Başkanları, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: Ankara, 1993, s. 107 vd.

15. Ayın Tarihi, Kasım 1938, Atatürk Özel Sayısı.

16. Bu konuda geniş bilgi için bkz. Orhan Koloğlu, Mazlum Milletler Devrimleri ve Türk Devrimi, Kitap 1, Ankara, s. 93-94.

 

Bu makale belirtilen kaynakçalara göre yeniden yazılarak, tarafından 8 Ekim 2016 Cumartesi günü yayınlanmıştır .

Görüşler

*