Atatürk'ün Cenaze Töreni

Anasayfa »

  1. Özel Günler »
  2. 10 Kasım »
  3. İnkilap Tarihi »

Atatürk'ün Cenaze Töreni

Atatürk'ün cenaze törenini anlatan kısa bir yazı.

Atatürk’ün ölümünden hemen sonra cenazenin bekletilmesi ihtimali göz önüne alınarak tahnit işlemi yapılır, yüzünün ve ellerinin maskı alınır. (3) Ölüm haberi hükümet tebliği ile de duyurulur ve bayrakların tüm yurtta yarıya indirilmesi istenir. Haberin yayılmasıyla TBMM’de, devlet dairelerinde, okullarda ve sokakta büyük üzüntü yaşanır. TBMM’de, okullarda toplanılır, eğlence yerleri kapanır ve Atatürk resmi bulunan dükkanların önünde halk toplanır ve sokağa tam bir hüzün havası hakim olur. Dolmabahçe Sarayı ziyaretçi akınına uğrar ve dünyanın çeşitli ülkelerinden taziye mesajları yağar. (4) Büyük önderin ölümünden cenaze töreninin yapıldığı 21 Kasım’a kadar bu konu basının en önemli gündemini oluşturur ve gazete başlıkları 29 Kasım’a kadar siyah olarak çıkar. 13 Kasım’da Bakanlar Kurulu cenaze töreni programını ve Atatürk’ün “muvakkat kabir” (geçici mezar)’inin yerini tespit eder. Anıtkabir yapılıncaya kadar, Atatürk’ün naaşının Etnografya Müzesi’ne konulması kararlaştırılır. (5)

                Cenaze töreni programına göre, Atatürk’ün naaşı halkın ziyareti için, 18 Kasım gece yarısına kadar Dolmabahçe Sarayı merasim salonunda bulundurulur. Üç gün süresince binlerce kişi sarayı ziyaret eder ve son gün ziyaretçi sayısı 300.000’e ulaşır. (6) Tören başlamadan önce, 19 Kasım sabahı Türkçe tekbirlerle cenaze namazı kılınır. Üstü Türk sancağı ile örtülü, etrafı girland (yaprak, çiçek veya meyvelerden oluşan bezeme türü) şeklinde güllerle çevrili ve altı oku temsilen yanan altı meşalenin yanlarında yüksek rütbeli subayların eşliğinde tutulan nöbette saygı geçişi sonrası naaş, 19 Kasım sabahı top arabasına alınır. (7) Türk hava filosu eşliğinde Sarayburnu’na getirilir ve yoğun kalabalığın eşliğinde Yavuz zırhlısına alınır. (8) Cenaze buradan 101 pare top atışıyla uğurlanır. İzmit’te özel bir vagona nakledilerek buradan Ankara’ya hareket edilir. Geçtiği yerlerde halkın selam ve hıçkırıklarıyla karşılanan büyük önderin naaşı, 20 Kasım’da, Ankara’da devlet büyüklerince, yine 101 pare top atışı ile karşılanır ve TBMM’de hazırlanan katafalka konur. Burada, ertesi güne kadar ziyarete açılır. Törenin yapıldığı 21 Kasım günü Milli Matem Günü olarak ilan edilir. Tüm devlet yetkilerinin ve halkın katılımı ile yağmurlu bir günde Atatürk’ün tabutu Etnografya Müzesi’ndeki geçici istirahatgahına konulur. Tören sadece İstanbul ve İzmir’de değil, yurdun pek çok yerinde, Atatürk büstleri veya halkevlerinde yapılır ve gazetelere bunların görüntüleri yansır. Törenden yaklaşık dört ay sonra Atatürk’ün naaşı Etnografya Müzesi içindeki geçici kabre nakledilir.

Kaynakça

1. Lord Kinross, Atatürk Bir Milletin Yeniden Doğuşu, Türkçesi: Necdet Sander, Sander Yayınları: İstanbul, 1984, s. 749.

2. Atatürk'ün ölüm raporunda, gece yarısı 24.00'dan itibaren komaya girdiği ve koma halinin artarak ölümle sonuçlandığı belirtilmektedir. Ölüm raporunu imzalayan doktorlar Dr. Neşet Ömer İrdelp, Dr. Akil Muhtar Özden, Dr. Nihat Reşat Belger, Dr. Abravaya Marmaralı, Dr. H. Diker, Süreyya Serter, Dr. Kamil Berk, Dr. Mim Kemal Öke, Dr. Asım Arar ve Dr. H. Alataş'tır. Ulus, 11 Kasım 1938.

3. Cemal Kutay, Atatürk'ün Son Günleri, Boğaziçi Yayınları: İstanbul, 1981, s. 163.

4. Ulus, 13 Kasım 1938.

5. Anıtkabir'in yeri konusunda Çankaya, Etnografya Müzesi, Kabatepe (TBMM'nin arkasındaki tepe), Ankara Kalesi, Bakanlıklar, Eski Ziraat Mektebi, Gençlik Parkı, Altındağ, Gazi Orman Çiftliği vb. öneriler yapılmış ancak Rasattepe Ankara'nın her tarafından görülen, tören ve ziyaretlere elverişli bir yer olması nedeniyle kabul edilmiştir. Bu konuda bkz. Serdar Tekin, Atatürk ve Anıtkabir, H.Ü. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans, Ankara, 2004, s. 38-39.

6. 17 Kasım akşamı, geçit düzenli olarak sürerken bir ara vatandaşların ani ilerleyişi ile izdiham yaşanmış ve 7'si kadın olmak üzere 11 kişi izdiham sonucu hayatını kaybetmiştir. Ulus, 19 Kasım 1938.

7. Belgelerle Atatürk, Milli Savunma Bakanlığı Yayını: Ankara, 1999, s. 131.

8. Cenazeye halkın katılımı çok yüksek olmuş, İstanbul'daki son törene 1 milyona yakın kişinin katıldığı ifade edilmiştir. Kurun, 20 Kasım 1938.

9. Ulus, 11 Kasım 1938.

10. Ulus, 13 Kasım 1938.

11. Abdurrahman Çaycı, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları: Ankara, 2002 s. 467.

12. Bu konuda geniş bilgi için bkz. Bilal N. Şimşir, "Atatürk'ün Ölümünün Dış Dünyadaki Yankıları", Atatürk'ün Ölümünün 50. Yılı Sempozyumu 31 Ekim-1 Kasım 1988, Ankara Üniversitesi Basımevi: Ankara, 1989, s. 71-93.

13. Şimşir, A.g.e., s. 1335 vd.

14. Bilal Şimşir, Atatürk ve Yabancı Devlet Başkanları, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: Ankara, 1993, s. 107 vd.

15. Ayın Tarihi, Kasım 1938, Atatürk Özel Sayısı.

16. Bu konuda geniş bilgi için bkz. Orhan Koloğlu, Mazlum Milletler Devrimleri ve Türk Devrimi, Kitap 1, Ankara, s. 93-94.

 

Bu makale belirtilen kaynakçalara göre yeniden yazılarak, tarafından 8 Ekim 2016 Cumartesi günü yayınlanmıştır .

Görüşler

*